ווער האָט אויסגעטראַכט רולעט? דער אָנהייב פֿון רולעט
עטלעכע רעדער, איין נאָמען, און אַ שטאָט וואָס האָט עס סוף־כּל־סוף אָנגעשריבן.
קיינער איז נישט פֿאַרצייכנט ווי דער וואָס האָט אויסגעטראַכט רולעט. די שפּיל ווי מיר קענען זי באַווייַזט זיך אין פּאַריז צום סוף פֿונעם 18טן יאָרהונדערט, און זי פֿאַרבינדט אַ דרייענדיק ראָד פֿון פֿריִערדיקע שפּילן מיט אַ טיש־פּלאַן אַנטלייַט פֿון איטאַליענישע און ענגלישע טיש־שפּילן.
אָבֿות
דרייַ עלטערע שפּילן האָבן צוגעשטעלט די טיילן. ענגלישע E.O.־רעדער („even-odd“, גראָד־אומגראָד) פֿון די 1740ער האָבן געהאַט אַ דרייענדיק ראָד מיט פֿערציק פֿעכעראויסריכטפֿאַךאיינער פֿון די 37 נומערירטע אָפּטיילן אויפֿן ראָטאָר. אויך: שפּאַלט, בעכערל.לייענט אין גאַנצן ← באַצייכנט מיט E אָדער O און אַ פּילקעאויסריכטפּילקעדי קליינע פּילקע וואָס מע וואַרפֿט לענג־אויס דעם שטעג קעגן דעם ראָטאָר. מאָדערנע פּילקעס זענען פֿון איוואָרין אָדער טעפֿלאָן, 18–21 מ"מ.לייענט אין גאַנצן ← וואָס מע האָט געוואָרפֿן קעגן אים; מע האָט זיי פֿאַרבאָטן אין 1745 און מע האָט ווייַטער געשפּילט. ראָלי־פּאָלי, אַ פֿריִערדיקע ענגלישע שפּיל, איז געווען ענלעך. די איטאַליענישע לאָטעריע־שפּיל ביריבי, וואָס האָט זיך לויט דער מסורה אָנגעהויבן אין גענואַ אַרום 1750 און איז אין פֿראַנקרייַך געווען באַקאַנט ווי קאַוואַניאָל, האָט גענוצט אַ ברעט מיט 70 נומערן אויף וועלכע די שפּילער האָבן געשטעלט, און אַ זאַק פֿון וועלכן מע האָט אַרויסגעצויגן אַ נומער; אַ געווינענדיקער נומער האָט אומגעקערט 64 מאָל דעם אייַנזאַץ, דער אייַנזאַץ אַרייַנגערעכנט (63 צו 1), אַזוי אַז דער באַנקיר האָט געהאַלטן 6 פֿון יעדע 70 געשטעלטע אייַנהייטןגעלטאייַנהייטדער באַזע־אייַנזאַץ אין וועלכן אַ סיסטעם אָדער אַ שפּילער אַרבעט. פּראָגרעסיעס ווערן באַשריבן אין אייַנהייטן, כּדי זיי זאָלן פּאַסן בייַ יעדן טיש.לייענט אין גאַנצן ←, אַ פֿאָרטייל פֿון 8.57%. קאַזאַנאָוואַ, וואָס האָט עס געשפּילט אין די 1760ער, האָט עס גערופֿן אַ שפּיל פֿאַר שווינדלער, און פֿראַנקרייַך האָט עס פֿאַרבאָטן אין 1837. עס האָט צוגעגעבן דעם געדאַנק פֿון אַ טיש־פּלאַןאויסריכטטיש־פּלאַןדי געדרוקטע געוועט־נעץ אויפֿן טיש. אויך: טיש, פֿילץ, טוך.לייענט אין גאַנצן ← מיט נומערן און אַ אויסצאָלונגגעלטאויסצאָלונגוואָס אַ געווינענדיק געוועט ברענגט, אָנגעגעבן ווי „X צו 1“ אויבן אויפֿן צוריקגעגעבענעם אייַנזאַץ.לייענט אין גאַנצן ← מיט לאַנגע שאַנסן. האָקאַ, וואָס מע האָט געשפּילט בייַם פֿראַנצויזישן הויף אין די 1600ער, האָט געהאַט דרייַסיק נומערן און אַ קאַזינאָ־פֿאָרטיילמאַטעמאַטיקקאַזינאָ־פֿאָרטיילדער חלק פֿון יעדן אייַנזאַץ וואָס דער קאַזינאָ האַלט אין דורכשניט: 2.70% בייַ אייראָפּעיִשער רולעט.לייענט אין גאַנצן ← געבויט אויף רעזערווירטע פּלעצער. קיינע פֿון זיי איז נישט קיין רולעט; צוזאַמען זענען זיי אירע עלטערן.
האָקאַ בייַם פֿראַנצויזישן הויף: דרייַסיק נומערן, פּלעצער פֿאַרן באַנק. פֿאַרבאָטן פֿון לואי XIV, און מע האָט פֿונדעסטוועגן געשפּילט.
ביריבי אין איטאַליע און פֿראַנקרייַך: אַ ברעט מיט נומערן, אַ נומער אַרויסגעצויגן פֿון אַ זאַק, לאַנגע שאַנסן.
E.O.־רעדער אין ענגלישע שפּיל־הייזער: אַ דרייענדיק ראָד, אַ פּילקע, גראָד אָדער אומגראָד. פֿאַרבאָטן אין 1745.
פּאַריז פֿאַרבינדט דאָס ראָד מיט אַ טיש־פּלאַן מיט נומערן. סיי 0 סיי 00 זענען פֿעכער פֿאַרן קאַזינאָ.
די שפּיל אינעם פּאַלע־רויאַל וואָס לאַבלעס ראָמאַן (1801) באַשרייַבט מיט דערקענלעכע פּרטים.
וווּ האָט מען אויסגעטראַכט רולעט? אין פּאַריז, ביז 1796
דער ראָמאַן „La Roulette, ou le Jour“ פֿון זשאַק לאַבלע (Jaques Lablée), אַרויס אין 1801, באַשרייַבט אַ ראָד אינעם פּאַלע־רויאַל אין 1796 מיט די נומערן 1 ביז 36, אַ רויטןגעוועטרויטאַ גלייַך־געלט־געוועט אויף די 18 רויטע נומערן. אויף פֿראַנצויזיש: רוזש.לייענט אין גאַנצן ← נולראָדנולדער איינציקער גרינער פֿאַך וואָס קיין גלייַך־געלט־, טוץ־ אָדער שפּאַלט־געוועט דעקט נישט; דער מקור פֿונעם קאַזינאָ־פֿאָרטייל. אויך: איינציקער נול, 0.לייענט אין גאַנצן ← און אַ שוואַרצןגעוועטשוואַרץאַ גלייַך־געלט־געוועט אויף די 18 שוואַרצע נומערן. אויף פֿראַנצויזיש: נואַר.לייענט אין גאַנצן ← טאָפּלטן נולוואַריאַנטטאָפּלטער נולדער פֿאַך 00 פֿונעם אַמעריקאַנישן ראָד. ער הייבט אויף דעם קאַזינאָ־פֿאָרטייל פֿון 2.70% ביז 5.26%.לייענט אין גאַנצן ← רעזערווירט פֿאַרן קאַזינאָ, און אַ טיש־פּלאַן מיט די אינעווייניק־ און דרויסן־געוועטןגעוועטדרויסן־געוועטאַ געוועט אויף די קעסטלעך אַרום דער נעץ: טוצן, שפּאַלטן און גלייַך־געלט־געוועטן.לייענט אין גאַנצן ← בערך ווי זיי זענען הייַנט. דאָס איז די ערשטע פֿולע באַשרייַבונג, און עס איז שוין די הייַנטיקע שפּיל. דער פּאַלע־רויאַל איז געווען פּאַריזער אַזאַרטשפּיל־קוואַרטאַל, ליצענזירט און באַשטייַערט, ביז דער פֿאַרבאָט פֿון 1837 האָט אַוועקגעשטופּט די שפּיל אין די דייַטשישע קוראָרט־שטעט.
באַד האָמבורג און די קוראָרט־קאַזינאָסאינעווייניק־ און דרויסן־געוועטן בייַ רולעט
דער נאָמען
רולעט (roulette) מיינט אויף פֿראַנצויזיש „קליין רעדל“. דאָס וואָרט איז גענוצט געוואָרן פֿאַר אַנדערע ראָד־שפּילן איידער עס האָט זיך באַזעצט אויף דער דאָזיקער: אַ תּקנה פֿון 1758 פֿאַר נייַ־פֿראַנקרייַך, דער פֿראַנצויזישער קאָלאָניע בייַם טייַך סיינט לאָרענס, האָט שוין פֿאַרבאָטן „ביינדלעך, האָקאַ, פֿאַראָ און רולעט“, ווי שעלי (1988) באַריכטעט, אָן צו זאָגן ווי יענע רולעט האָט אויסגעזען. אין פֿרי ענגלישע מקורים הייסט די שפּיל אַ מאָל „roulet“ אָדער מע באַשרייַבט זי ווי „דער פֿראַנצויזישער E.O.“. ביז די 1820ער האָט „רולעט“ געמיינט איין באַשטימטע שפּיל אומעטום אין אייראָפּע.
די צוויי נולן
די אָריגינעלע פּאַריזער רעדער האָבן געהאַט סיי 0 סיי 00, וואָס האָט געגעבן דעם קאַזינאָ אַ פֿאָרטייל פֿון 5.26% אויף אַ ראָד מיט 38 פֿעכער. דאָס ראָד מיט איין נול איז געווען אַ געשעפֿט־שריט פֿון די ברידער בלאַן אין באַד האָמבורג אין 1843, כּדי צוצוציִען שפּילער פֿון קאָנקורירנדיקע קוראָרטן. דאָס אַמעריקאַנישע ראָד האָט געהאַלטן ביידע נולן, ווייַל די שפּיל איז אָנגעקומען קיין אַמעריקע פֿאַר דער ענדערונג, און קיינער דאָרט האָט נישט געהאַט קיין קאָנקורענט צו אונטערשלאָגן. געוויסע פֿרי אַמעריקאַנישע רעדער זענען געגאַנגען ווייַטער: איין טיש־פּלאַן פֿונעם 19טן יאָרהונדערט האָט געהאַט נאָר די נומערן 1 ביז 28 מיט 0, 00 און אַן אָדלער, האָט באַצאָלט פֿאַר איין נומער 27 פֿאַר 1, אַ פֿאָרטייל פֿון 12.90%, און האָט גענומען 9.68% אויף זייַנע שפּאַלטןגעוועטשפּאַלטצוועלף נומערן אין איין ווערטיקאַלן שפּאַלט פֿונעם טיש־פּלאַן, צאָלט 2:1.לייענט אין גאַנצן ← און קאָלירן. עס האָט זיך נישט געהאַלטן.
פֿאַר וואָס זי האָט זיך פֿאַרשפּרייט
רולעט פֿאָדערט נישט קיין קונץ, ווערט פֿאַרענדיקט יעדע מינוט, און לאָזט וויפֿל שפּילער מע וויל שטעלן גלייַכצייַטיק קעגן אַ קאַזינאָ וואָס קען אויף לאַנגע דיסטאַנץ נישט פֿאַרלירן. פֿאַר אַן אָפּעראַטאָר איז דאָס די אידעאַלע שפּיל: גיך, פּשוט, לייַכט צו פֿאַרגרעסערן און פּראָפֿיטאַבל מיט אַ באַקאַנטן קורס. פֿאַר אַ רעגירונג קען מען זי באַשטייַערן. די שפּיל איז נאָכגעגאַנגען דעם געלט און די ליצענזן פֿון פּאַריז קיין האָמבורג, קיין מאָנאַקאָ און אומעטום.
רולעט אין מאָנטע־קאַרלאָאויף לאַנגע דיסטאַנץ: דאָס געזעץ פֿון גרויסע צאָלן בייַ רולעט
וואָס האָט זיך נישט געביטן
דער טיש־פּלאַן, די אויסצאָלונגען (36/n − 1), דער פֿעסטער סדר פֿון אַ רונדע און די ראָלע פֿונעם דילער זענען די זעלבע אין לאַבלעס באַשרייַבונג ווי אויף אַ לייַוו־סטרים הייַנט. דער סדר פֿון די נומערן אויפֿן ראָד, די דעפֿלעקטאָרןאויסריכטדעפֿלעקטאָראיינער פֿון די מעטאַלענע שטערונגען אויפֿן שיפּוע וואָס צעוואַרפֿן די פֿאַלנדיקע פּילקע. אויך: קאַנו, דימענט, שטיפֿט.לייענט אין גאַנצן ← און די נידעריקע מחיצותאויסריכטמחיצהדי מעטאַלענע צעטיילונג צווישן צוויי פֿעכער אויפֿן ראָד.לייענט אין גאַנצן ← זענען פֿאַרבעסערונגען פֿונעם 19טן יאָרהונדערט קעגן שפּילער וואָס האָבן זיך אויסגעלערנט נאָכקוקן די פּילקע. דער איינציקער נול איז די איינציקע ענדערונג וואָס האָט אָנגערירט די שאַנסן, און זי האָט זיי געמאַכט בעסער.
פֿראַגעס
ער האָט אין די 1650ער עקספּערימענטירט מיט דרייענדיקע רעדער צוליב אַנדערע סיבות. די צושרייַבונג איז אַ טראַדיציע, נישט דאָקומענטירט. זעט זייַן זייַט.
ליצענזירט אינעם פּאַלע־רויאַל ביז 1837, דערנאָך פֿאַרבאָטן ביז 1907, ווען מע האָט ווידער דערלויבט קאַזינאָס אין קוראָרט־ און ים־שטעטלעך.
כּדי די קאָלירן זאָלן זיך שטרענג אָפּבייַטן און כּדי צו צעשפּרייטן הויך/נידעריק און גראָד/אומגראָד. דער פּינקטלעכער סדר איז פֿעסטגעשטעלט געוואָרן אינעם 19טן יאָרהונדערט און האָט זיך נישט געביטן.
שפּאַס מיט מאַטעמאַטיק
פּרוּווט זיי פֿריִער אַליין. יעדע לייזונג איז צוגעדעקט; עפֿנט זי ווען איר זייט גרייט.
ביריבי האָט צוריקגעצאָלט 64 פֿאַר 1 אויף איין נומער פֿון 70, מיטן אייַנזאַץ: 63 צו 1. וואָס פֿאַר אַ פֿאָרטייל איז דאָס? ווען עס וואָלט פֿאָרגעלייגט אַ געוועט אויף צוויי נומערן, וועלכע אויסצאָלונגגעלטאויסצאָלונגוואָס אַ געווינענדיק געוועט ברענגט, אָנגעגעבן ווי „X צו 1“ אויבן אויפֿן צוריקגעגעבענעם אייַנזאַץ.לייענט אין גאַנצן ← וואָלט געהאַלטן דעם זעלבן פֿאָרטייל?
ווייַזט די לייזונג
ענטפֿער דער פֿאָרטייל איז 6/70, 8.57%. אַ געוועט אויף צוויי נומערן וואָלט געצאָלט 31 צו 1, אַ גאַנצע צאָל.
איין נומער געווינט איין מאָל אין 70 ציונגען און צאָלט 63 אייַנהייטןגעלטאייַנהייטדער באַזע־אייַנזאַץ אין וועלכן אַ סיסטעם אָדער אַ שפּילער אַרבעט. פּראָגרעסיעס ווערן באַשריבן אין אייַנהייטן, כּדי זיי זאָלן פּאַסן בייַ יעדן טיש.לייענט אין גאַנצן ←; די איבעריקע 69 ציונגען פֿאַרלירן 1: (63 − 69)/70 = −6/70, אַ פֿאָרטייל פֿון 8.57%. אַנדערש געזאָגט, די באַנק גיט צוריק 64 וווּ אַ יושרדיק שפּילמאַטעמאַטיקיושרדיק שפּילאַ שפּיל אין וועלכער קיין זייַט האָט נישט קיין פֿאָרטייל: יעדעס געוועט האָט אַ דערוואַרטע ווערט פֿון נול.לייענט אין גאַנצן ← וואָלט געגעבן 70.
אַ געוועט אויף צוויי נומערן בייַ x צו 1 געווינט צוויי מאָל אין 70 ציונגען: 2x אייַנהייטן געווונען אַקעגן 68 פֿאַרלוירן, אַ דערוואַרטע ווערטמאַטעמאַטיקדערוואַרטע ווערטדער דורכשניטלעכער רעזולטאַט פּער געוועט אויף לאַנגע דיסטאַנץ. −1/37 פֿונעם אייַנזאַץ פֿאַר יעדן סטאַנדאַרטן אייראָפּעיִשן געוועט.לייענט אין גאַנצן ← פֿון (2x − 68)/70. שטעלט 2x − 68 = −6: x = 31. דאָס איז 32 צוריק פֿאַר 1, די העלפֿט פֿון 64.
ביריביס אויסצאָלונגען גייען לויט 64/n צוריק פֿאַר 1, און 64 צעטיילט זיך גלאַט אויף 1, 2, 4, 8, 16 און 32 נומערן, דעריבער קומען יענע געוועטן אויס גאַנצע. רולעטס 36 טיילט זיך אויף 1, 2, 3, 4, 6, 9, 12, 18 און 36, וואָס פּאַסט צו אַ טיש־פּלאַןאויסריכטטיש־פּלאַןדי געדרוקטע געוועט־נעץ אויפֿן טיש. אויך: טיש, פֿילץ, טוך.לייענט אין גאַנצן ← מיט רייען פֿון דרייַ.
ביריביס 70 נומערן, אויסגעשטעלט אין רייען, האָבן געלאָזט אָרט פֿאַר פֿיר געוועטן אויף דרייַ נומערן. לויטן כּלל הינטער דעם פֿאָרטייל פֿון 8.57% פֿונעם איינצלנעם נומער, וויפֿל דאַרף אַ געוועט אויף דרייַ נומערן צאָלן? וויפֿל וואָלטן געקאָסט די נאָענטסטע גאַנצע אויסצאָלונגען?
ווייַזט די לייזונג
ענטפֿער 20⅓ צו 1. צאָלן 20 צו 1 וואָלט געקאָסט 10%; צאָלן 21 צו 1, 5.71%.
דער כּלל פֿון דער אויפֿגאַבע אויבן: אַ געוועט אויף n נומערן צאָלט 64/n צוריק פֿאַר 1. פֿאַר דרייַ נומערן איז דאָס 64/3 = 21⅓ צוריק, אָדער 20⅓ צו 1, וואָס קיין זשעטאָןגעלטזשעטאָןאַ סימן וואָס שטייט פֿאַר אַ פֿעסטער סומע, אַוועקגעשטעלט אויפֿן טיש־פּלאַן כּדי צו מאַכן אַ געוועט. אויך: טשעק.לייענט אין גאַנצן ← קען נישט צאָלן.
אַ געוועט אויף דרייַ נומערן בייַ x צו 1 געווינט 3 מאָל אין 70 ציונגען און פֿאַרלירט 67 מאָל: אַ דערוואַרטע ווערט פֿון (3x − 67)/70. בייַ 20 צו 1: −7/70, 10%. בייַ 21 צו 1: −4/70, 5.71%.
אַראָפּרונדן מיט אַ דריטל אייַנהייט קאָסט דעם שפּילער כּמעט אָנדערהאַלבן פּונקט; אַרויפֿרונדן גיט צוריק כּמעט דרייַ פּונקטן. זעקס און דרייַסיק, מיט זייַנע אַ סך טיילער, שפּאָרט רולעט די דאָזיקע ברירה בייַ יעדן געוועט אַחוץ דעם אַמעריקאַנישן געוועט אויף פֿינף נומערן.
דאָס אָדלער־ראָד פֿונעם 19טן יאָרהונדערט האָט געהאַט 31 פֿעכעראויסריכטפֿאַךאיינער פֿון די 37 נומערירטע אָפּטיילן אויפֿן ראָטאָר. אויך: שפּאַלט, בעכערל.לייענט אין גאַנצן ←, 1 ביז 28 פּלוס 0, 00 און אַן אָדלער, און האָט געצאָלט 27 פֿאַר 1 אויף איין נומער. זייַנע געוועטן אויף שפּאַלטןגעוועטשפּאַלטצוועלף נומערן אין איין ווערטיקאַלן שפּאַלט פֿונעם טיש־פּלאַן, צאָלט 2:1.לייענט אין גאַנצן ← און קאָלירן האָבן געקאָסט 9.68%. וויפֿל דאַרף אַ געוועט אויף פֿיר נומערן צאָלן, „פֿאַר 1“, כּדי צו קאָסטן דאָס זעלבע?
ווייַזט די לייזונג
ענטפֿער 7 פֿאַר 1, וואָס קאָסט 3/31 = 9.68%.
אַ געוועט וואָס צאָלט X פֿאַר 1 גיט צוריק X אייַנהייטן, מיטן אייַנזאַץ, ווען עס געווינט. אַ געוועט אויף פֿיר נומערן געווינט 4 מאָל אין 31, דעריבער גיט עס צוריק 4X אייַנהייטן פֿאַר יעדע 31 געשטעלט: אַ דערוואַרטע ווערט פֿון (4X − 31)/31.
בייַ 7 פֿאַר 1 איז דאָס −3/31, 9.68%, דאָס זעלבע ווי די שפּאַלטן און קאָלירן. בייַ 8 פֿאַר 1 וואָלט עס געווען +1/31, אַ פֿאָרטייל פֿאַרן שפּילער. דעריבער איז דער כּלל פֿונעם אָדלער־ראָד געווען (28 − n)/n צו 1, דרייַ פֿעכער פֿונעם קאַזינאָ פֿון 31.
אַ ביסל הומאָר
אַן ענגליש ראָד, אַן איטאַליעניש טיש־פּלאַן, אַ פֿראַנצויזישער נאָמען, צוויי נולן.
מקורים
- Lablée, J. La Roulette, ou le Jour.
- Kavanagh, T. M. Dice, Cards, Wheels: A Different History of French Culture.
- Schwartz, D. G. Roll the Bones: The History of Gambling.
- Bollman, M. Mathematics of the Big Four Casino Table Games: Blackjack, Baccarat, Craps, & Roulette.
- Shelley, R. Roulette Wheel Study.
- Dictionnaire de l’Académie française, 4th ed.